زاگرس؛ زادگاه لبنیات
پژوهشگران با ترکیب تحلیل لیپیدهای موجود در سفال، شناسایی پروتئینها، دادههای جانوری و تاریخگذاری رادیوکربنی، شواهد محکمی از استفاده از لبنیات در زاگرس در هزاره هفتم پیش از میلاد ارائه کردند
ایندیپندنت_فارسی: حدود ۹ هزار سال پیش، جوامع جنوبغرب آسیا در روستاها ساکن شدند. انسانها از شکار و گردآوری خوراک به کشاورزی و دامداری روی آوردند. در کوههای زاگرس ایران امروزی، بز و گوسفند از نخستین حیواناتی بودند که انسان نگهداری میکرد. باستانشناسان مدتهاست میدانند این حیوانات منبع گوشت بودهاند، اما کشف شواهد روشن استفاده از شیر دشوارتر بوده است.
به گزارش مجله باستانشناسی (Archaeology)، پژوهشی تازه شواهدی مستقیم از مصرف لبنیات در زاگرس طی هزاره هفتم پیش از میلاد ارائه میکند. گروه پژوهشی متشکل از محققان موسسات فرانسوی و ایرانی قطعات سفال و بقایای انسانی در محوطههای نوسنگی این منطقه را بررسی کردند.
دانشمندان ابتدا بر ظروف سفالی تمرکز کردند. وقتی شیر در ظرفها گرم یا ذخیره میشود، چربی آن در دیوارههای سفال نفوذ میکند و این چربی میتواند هزاران سال باقی بمانند. پژوهشگران بقایای چربی (لیپید) را از سفالها استخراج و ساختار شیمیایی آنها را تحلیل کردند. نتایج با الگوی شیمیایی شیر بز و گوسفند مطابقت داشت. تاریخگذاری رادیوکربنی برخی بقایا نشان داد فراوری لبنیات بیش از ۸ هزار سال پیش انجام میشده است.
سپس، پژوهشگران سراغ دندانهای انسان رفتند. جرم دندان سختشده حاوی ذرات ریز غذا و پروتئینها است و حتی پس از هزاران سال رد آنها باقی میماند. در آزمایش جرم دندان پروتئینهای شیر شناسایی شد و بدین ترتیب، مدرک مستقیمی از مصرف فراوردههای لبنی به دست آمد.
استخوانهای حیوانی بهدستآمده در محوطهها نیز اطلاعات تکمیلی ارائه میکند. الگوی سن و جنس بقایای بز و گوسفند نشان میدهد گلهها با هدف تولید شیر مدیریت میشدند. بسیاری از حیوانات بهجای آنکه در سنین پایین برای مصرف گوشت ذبح شوند، تا سن تولید شیر زنده نگه داشته میشدند. این الگو یافتههای شیمیایی حاصل از سفال و دندانها را تایید میکند.
شواهدی از آناتولی (ترکیه امروزی) نیز نشان میدهد در همان دوره از شیر گاو استفاده میشده است. دو منطقه مسیرهای مشابهی طی کردند: دامداران در زاگرس بیشتر به بز و گوسفند متکی بودند، در حالی که در آناتولی گاو نقش پررنگتری داشت.
